 |  |  |
Senna
Botanische naam : Cassia Angustifolia
Familie : Fabaceae (Caesalpinaceae)
Naamgeving :
Cassia is afgeleid van het Griekse word “kassia”, dat kruidige bast betekent; deze naam werd oorspronkelijk in het bijzonder voor kaneel gebruikt, later ook overgenomen voor peulvruchten (sommige cassia soorten hebben een kruidige bast).
Algemene beschrijving :
De Indische of Tinnevelly- sennablaadjes komen van de smalbladige Cassia Angustifolia, een struik van 0,5 tot 1,5 meter hoog en is inheems in Somaliland en Arabie. De cassia worden gekweekt in de plantages in het landschap Tinnevelly, gelegen in Zuid-India.
De Egyptische of Alexandrijnse sennablaadjes komen van de Cassia Acutifolia, een plant met spitse blaadjes die groeit in het Nijlgebied en Soedan.
Blaadjes: De Cassia Angustifolia heeft 5- tot 8- lancetvormige blaadjes, kort gesteeld, ongeveer 2 tot 3 cm lang en 1 cm breed en aan beide zijn fel groen gekleurd. De gesneden stukjes van de blaadjes zijn te herkennen aan hun stijf en papierachtige uiterlijk, de lichtgroene kleur en de karakteristieke vederachtige bladnerven. De blaadjes hebben een zwakke, maar eigenaardige geur; de smaak is in het begin zoet, later echter bitter en scherp.
Bloemen: Trosvormige bloeiwijze met talrijke gele, bijna 3 cm. grote bloemen. Uit de bloemen ontwikkelen zich de peulen.
Peulen: De vruchten, sennapeulen, zijn plat en perkamentachtig, niervormig gebogen en grijsgroen tot bruin van kleur. Ze zijn tot ongeveer 6 cm lang en 2,5 cm breed. Dat de vrucht de vorm heeft van een blaasje vinden we terug in het Nederlandse woord foelikel.
Teelt:
De Egyptische Alexandrijnse sennablaadjes worden meestal van de in het wild groeiende struiken verzameld en komen dan gebroken en vermengd met resten van de stengels of andere bladeren in Europa in de handel. Dit in tegenstelling tot de Indische soort, die, afkomstig van cultures, in een nagenoeg niet verontreinigende toestand in de handel wordt gebracht.
Als de bladeren en de peulen volledig ontwikkeld zijn worden ze geoogst. De blaadjes worden in de buitenlucht gedroogd. De blaadjes worden gesneden, wil het uittrekken van de werkzame stoffen goed kunnen plaatsvinden.
De geschiedenis :
· De laxerende werking van Cassia Angustifolia werd in de 9e eeuw door Arabische artsen ontdekt en toegepast. Laxantia bestaan reeds zo lang als er grote beschavingen zijn. Bekend is dat de oude Egyptenaren wonderolie, geperst uit de plant Ricinus communis gebruikten. Een uitspraak in spijkerschrift op een kleitablet in Mesopotamië (600 v Chr) luidt, vertaald: wanneer castorolie wordt gemengd met bier, dan zal hij die dat drinkt worden gepurgeerd en hersteld. Dus ook daar werd wonderolie gebruikt.
· Mensen van Noord-Afrika en Zuid-West-Azië gebruikten al lang senna als een sterk laxeermiddel, vooraleer het in Europa ook bekend raakte. Het had ook de reputatie een sterk reinigend kruid te zijn.
· Andere toepassingen van senna waren acné en ringworm, waarbij een pasta van de bladeren lokaal werd aangebracht.
Inhoudstoffen :
Ø Sennosiden: De werkzame stoffen in zowel de blaadjes als de vruchten, sennosiden, zijn dianthronen gekoppeld aan glucose ( anthraglycosiden). Die koppeling is heel belangrijk omdat daardoor de verbinding goed in water oplost, hetgeen tot gevolg heeft dat hij niet in de maag of dunne darm, maar pas in de dikke darm zijn werking ontplooit. Deze verbinding wordt in de dikke darm door de darmflora met enzymen bewerkt tot de actieve metaboliet rhein-anthron, hetgeen op zijn beurt twee effecten heeft: ten eerste stimuleert het de darmactiviteit en dus de peristaltische beweging van de darm, ten tweede stimuleert het de afscheiding van vloeistoffen door de darm.
Ø Sennagrinen: In de sennablaadjes komen ook de harsglucosiden voor. Deze laatste stoffen kunnen met water in de dikke darm, of door langdurig verwarmen, splitsingsprodukten geven die buikpijn kunnen veroorzaken.
Ø Flavonoiden: Flavus betekent geel in het Latijn. De flavonoiden hebben veelal een katalyserende werking op andere bestanddelen.
Ø Slijmstoffen
Ø Mineralen (10-12%)
Ø Looistof
Werkingsveld :
- Spijsvertering : Laxeermiddel ter stimulering van de peristaltiek en lediging van het darmkanaal. Senna is niet schadelijk voor de maag of dunne darm en werkt bij een acute verstopping bij een juiste dosering na ongeveer 6 tot 12 uur. Het laxerende effect van Senna wordt veroorzaakt door verschillende antrachinonen die de darmperistaltiek stimuleren en het transport van vloeistoffen en zouten door de darmwand bevorderen. Al jarenlang wordt er onderzoek gedaan naar de rol van Senna en het ontstaan van darmkanker, maar de consensus is dat er geen verhoogd risico op kanker bestaat. In heel veel populaire laxantia wordt sennablad gebruikt en dan gecombineerd met zachter werkende kruiden.
2. Galvormend en galdrijvend
Indicaties :
ü Bij acute constipatie (verstopping). Kortdurend gebruik en de darm mag niet ontstoken zijn of slijm verliezen.
ü Wanneer een gemakkelijke en zachte stoelgang gewenst is. Bijvoorbeeld bij anale kloven (fissuren), na een operatie aan de anus of endeldarm.
ü Wanneer een lediging van de darmen gewenst is. Bijvoorbeeld voor een abdominale operatie of voor röntgenopnamen.
ü Bij chronische constipatie. Alleen de mild werkende peul, laag gedoseerd in associatie met spasmolytische kruiden als venkel, zoethout, kamille, gember. Langdurig gebruik in overleg met een arts.
ü Trage darm door lange bedrust.
ü Ter ondersteuning bij lever- en galaandoeningen. Vooral wanneer deze gepaard gaan met constipatie.
Contra-indicaties :
v Zwangerschap. Zeker niet de eerste drie maanden. Antrachinonen stimuleren de baarmoeder, mogelijk abortief. Tenzij op voorschrift van een arts.
v Borstvoeding. Preparaten op basis van Senna (of anthrachinonglucosiden) kunnen in de moedermelk overgaan en kunnen dan diarree bij de zuigelingen veroorzaken. Tenzij op voorschrift van een arts.
v Menstruatie. Kan bloeding verergeren. Kans op trombose, stenose, prolaps.
v Ontstekingen in het maag-darmkanaal. Maagzweer, gastritis, ziekte van Crohn, Appendicitis, diverticulitis, Colitis ulcerosa, enterocolitis, colitis. Tenzij onder controle van een arts.
v Aambeien.
v Obstructie van de darmen, stenose van de darmen, ileus en darmatonie
v Buikpijn, krampen, misselijkheid, braken en maagdarmaandoeningen van onbekende oorsprong.
v Bij uitgesproken spataderen.
v Kinderen onder de 12 jaar. De peul mag eventueel wel.
v Hartdecompensatie, nierinsufficiëntie, hoogbejaarde personen. Tenzij op voorschrift van een arts.
v Deshydratatie, depletie van electrolyten (uitscheiden van verbindingen: zuren, basen en zouten).
Senna verhoogt het samentrekken van de darmen en vermindert de opname van water door de darmwand. Senna kan bij langdurig gebruik afhankelijkheid in de darm veroorzaken en dient daardoor niet langer dan 10 dagen gebruikt te worden. Langdurig gebruik kan tot koliekachtige pijnen leiden. Bij langdurig gebruik kan het tot verhoogd verlies van water en zouten (in het bijzonder kaliumzout) leiden. Onder andere kunnen moeheid, diarree, spierzwakte, tekort aan vocht en hartproblemen het gevolg daarvan zijn. Omdat ook de darmspieren zwakker worden, moet de dosis verhoogd worden (vicieuze cirkel bij misbruik).
Senna veroorzaakt een lichte ontstekingsreactie van het darmslijmvlies.
Senna is dus geen onschuldig natuurlijk middel!
Gebruikte delen :
De gedroogde blaadjes (Sennae folia) en de gedroogde peulen (Sennae fructus) worden gebruikt. De peulen hebben een mildere werking dan de blaadjes.
Toepassingen :
Omdat door hete aftreksels een koliek veroorzakende hars wordt afgescheiden moet men sennathee eerst koud laten worden, omdat de hars dan bezinkt. Thee zonder bezinksel drinken. Door het 12 tot 24 uur opzetten met koud water worden buikkrampen voorkomen.
Thee van sennablaadjes:
1 theelepel gesneden sennablaadjes als thee trekken (niet koken) met 200 ml water, of de blaadjes overgieten met koud water en dit ongeveer 24 uur laten staan. Daarna de thee zeven. 3 maal daags een lepel nemen, of 1 kopje voor het slapengaan.
De sennapeulen kunnen heel worden gebruikt. Het aftreksel bereidt men door 5 – 10 peultjes met 200ml warm water gedurende een half uur als thee te trekken. Ook hiervan kan men 3 maal daags een lepel nemen. Deze thee werkt niet krampverwekkend.
Capsules of tabletten met 10 tot 60 mg sennosiden per dag. Dit mag men maximaal 10 dagen volhouden, langer wordt ten zeerste afgeraden. Indien constipatie niet binnen 7 dagen over is dient men een arts te raadplegen. Een combinatie met muntthee kan darmkrampen verminderen. Een halve dosering kan gebruikt worden bij kinderen vanaf 6 jaar.
De bladeren, vruchten en bast worden ook gebruikt in bepaalde dranken en likeuren of elixirs zoals bv. ‘Zweedse kruiden’(zie Volksgeneeskunde). Meestal door macereren op fles (laten trekken).
Homeopathie: Senna wordt in de vorm van D6 toegepast tegen windzucht bij zuigelingen en kleine kinderen. (5 druppels).
Tijdens gebruik ruim water drinken (1½–2 l/dag), een vezelrijk dieet gebruiken en voldoende bewegen.
Goede combinaties :
Met Pepermunt voor een laxerende werking zonder krampen te veroorzaken bij obstipatie. Met Bonnenpeulen voor een ideaal lichaamsgewicht, bij overgewicht door een trage darmtransit en door “vasthouden van vocht”.
Essentie :
De bladeren van de plant zijn lancetvormig, zo ook de werking. Het middel snijdt als het ware door datgene wat vastzit. Met een sterk samentrekkende beweging, ontkramping, wordt datgene wat verkrampt vastgehouden werd losgemaakt.
Na het gebruik van Senna is er iets in beweging gezet, de angst om iets (ontlasting) achter te laten of kwijt te raken is weg en er ontstaat ruimte voor iets nieuws. Het is eigenlijk de kracht om moeilijkheden niet uit de weg te gaan, maar er doorheen te gaan zodat er weer iets kan stromen.
De kracht van het kruid laat zich zien in de weg die het aflegde; Egypte, Arabië, India, Soedan. Na de kruistochten is het ook in Europa bekend geworden.
Bronnen :
Lexicon der geneeskruiden - Mellie Uyldert
Geneeskrachtige Kruiden - Mannfried Pahlow
Groot handboek geneeskrachtige kruiden – Geert Verhelst
www.home.tiscali.nl/genezenmetkruiden