 |  |  |
Gele Gentiaan
Botanische naam : Gentiana Lutea L.
Familie : Gentianaceae
Naamgeving:
Benoemd naar Genthios, de laaste koning van de Illyrische Labeaten (180 – 68 voor Christus), die de geneeskracht van de plant ontdekt zou hebben. In het Duits ook Enzian genoemd. Enzian: wordt ontleend aan het Latijnse Gentiana. Lutens (Latijns)=gee. Er bestaat echter ook een variant met rood-purpuren bloemen.
Algemene beschrijving :
De gele gentiaan is een vaste plant met krachtige stengels en kan tot 1,5 meter hoog groeien. Dit groot en sterk kruid is winterhard door zijn wortelstok waarin het voedsel voor de plant wordt opgeslagen, in de winter sterven de bovengrondse delen af om zich vervolgens in het voorjaar te doen ontluiken. De bloemen zijn goudgeel, opstaand en trechtervormend en gegroepeerde aan de bladoksel. De bloeitijd is in juli en augustus, soms nog in september. De gele gentiaan bloeit pas voor het eerst na enkele jaren. Ook de wortel heeft een gele kleur, dit komt door de aanwezigheid van xanthonkleurstoffen. De bladeren zijn tegenoverstaand en hebben een blauwgroene kleur.
Het is een veel voorkomende soort op kalkhoudende weiden en struikgebieden van Midden- en Zuid Europese gebergten en groeit meestal op een hoogte van 1000 tot 2500 meter. In het wild komt de gele gentiaan voor in Frankrijk, Spanje en in de Balkan landen. Tegenwoordig is de gele gentiaan in veel landen een beschermde soort omdat veel boeren de plant als onkruid aanzagen en hem vervolgens massaal verwijderd hebben.
De geschiedenis :
· Door zijn rijkdom aan bitterstoffen was gele gentiaan door de eeuwen heen een eerste keus bittermiddel met een spijsverteringsbevorderende werking.
· De Grieken zongen reeds haar lof; Dioscorides (40 – 90 n.C) gebruikte gentiaan in samenstellingen bij lever en maagaandoeningen.
· Maakte deel uit van bijna alle Middeleeuwse “wondermedicijn”; werd als algemeen geneesmiddel beschouwd. Ondermeer ook als koortswerend, antidiarrhee en antigifmiddel gebruikt; zelfs uitwendig bij huidtumoren.
· Gefermenteerd wordt hij gebruikt om likeuren van te maken; de “eau de vie”ervan is vermaard bij vermoeidheid en koorts.
Inhoudstoffen :
Ø Bitterstoffen, hoofdzakelijk amarogentine en gentiopicrine
Ø Looistoffen (ontstekingremmend, samentrekkend, diarre bestrijdend en antiseptisch)
Ø Fytosterolen (natuurlijke stof in een plant die bescherming biedt tegen hart- en vaatziekten alsmede tegen kanker)
Ø Fenolzuren (antioxidant en beschermer tegen astma), koffiezuur (antiviraal), nicotinezuur (wordt ook wel vitamine B3 genoemd, eetlustopwekkend, weerstandverhogend en ontspannend)
Ø Suikers als sucrose, inuline en gentianose (dit wordt bij drogen omgezet tot het bittere gentiobiose)
Ø Pectinen (slijmvormende stof)
Ø Vitamine C (weerstandverhogend en aansterkend) en B1 (cruciaal bij het energie niveau en een gezonde psyche)
Ø Verschillende mineralen als calcium, magnesium, ijzer, fosfor, kalium
Ø Etherische oliën
Signatuur:
De gele gentiaan is door zijn gehalte aan bitterstoffen een versterkend middel voor de spijsvertering, deze plant prikkelt met name de maag, darmen, gal en lever waardoor extra afscheiding plaatsvindt. Ook bevordert de gele gentiaan de eetlust. De bitterstoffen maken de gele gentiaan een uitstekend middel tegen wormen en darmparasieten. De plant is bloedzuiverend, ontstekingsremmend en aansterkend bij ziekte en herstel. Ook is de gele gentiaan koortswerend door zijn verkoelende werking en versterkt de plant het immuunsysteem doordat hij de aanmaak van witte en rode bloedcellen doet toenemen. Door zijn gehalte aan xanthonen bevordert Gentiaan ook het welzijn en de ontspanning, waardoor men rustige nachten zal hebben. De ontkrampende werking van de gele gentiaan bevordert de menstruatie evenals de bevalling.
Werkingsveld :
- Gebrek aan eetlust : de gele gentiaan werkt zeer goed bij een gebrek aan eetlust en kan om deze reden ook ingezet worden bij anorexia, al zij hiervoor ook psychotherapeutische maatregelen noodzakelijk. Voor kinderen die niet willen eten, magere kinderen soms met ijzertekorten reageren zeer goed op 5 druppels gentiaantinctuur in wat pepermunt- of oranjebloesemthee.
- Dyspepsie en andere maagklachten : dyspepsie is de algemene term voor maagproblemen zoals opgeblazenheid, zwaar en branderig gevoel en braakneigingen. Bij mensen met deze problemen wordt er meestal geen organische oorzaak gevonden, waardoor men niet als ‘echt ziek’ wordt beschouwd. Deze situatie leidt dikwijls tot frustratie, angst en irritatie terwijl juist deze psychologische factoren de oorzaak zijn van de functionele maagproblemen. Bitterstofplanten in kleine hoeveelheden over lange termijn ingenomen, kunnen in deze gevallen en bij andere maagklachten een stabiliserende werking uitoefenen op de maag via het vegetatieve zenuwstelsel.
- Darmklachten : Gentiaan kan ook ingezet worden bij darmklachten zoals darmkrampen, gasvorming en het bevordert de spijsvertering
- Lever en galklachten : bij lever en galklachten zoals galstenen, geelzucht en miltvergroting kan ook de gentiaan ingezet worden, net als voor zijn reinigende werking op de lever en gal.
- Slapeloosheid : doordat de gentiaan een ontspannende uitwerking heeft op het lichaam kan het ook gekenmerkt worden als een middel dat de slaap opwekt, doordat de slaap beter gevat kan worden.
- Duizelingen : de doorbloeding wordt verhoogd bij het gebruik van gentiaan, waardoor meer zuurstof naar de hersenen komt en het duizelingen kan verhelpen.
- Koorts en ontstekingen : met name in de oudheid is gentiaan een veel gebruik middel dat ingezet wordt om koortsen te weren en ontstekingen te remmen, maar ook hedendaags wordt het daar nog steeds voor ingezet.
8. Sproeten : bij uitwendig gebruik dacht men zelfs sproeten hiermee te kunnen behandelen.
Indicaties :
ü Anorexia
ü Subacide gastritis : gebrekkige maagsapsecretie, zwakke maagfunctie
ü Achylie : gebrek aan spijsverteringssappen
ü Maagatonie: verminderde maagbeweeglijkheid
ü Nausea: misselijkheid
ü Dyspepsie/indigestie: beladen, moeilijke spijsvertering, zwaartegevoel, vollemaaggevoel
ü Gistingsdyspepsie
ü Flatulentie : winderigheid
ü Meteorisme: opgeblazen gevoel
ü Ondergewicht
ü Chronische diarrhee of constipatie
ü Chronische maagdarmaandoeningen
ü Voedingsallergieën en intoleranties
ü Hepatitis/Icterus
ü Cholecystopathieën: lever en galstoornissen met ev. Geelzucht
ü Gebrekkige galproductie
ü Leverinsufficiëntie: zwakke leverwerking
ü Adjuvans bij infecties van de sinussen en luchtwegen, preventie van recidiveren infecties
ü Adjuvans bij koorts en grippale aandoeningen
ü Herstel periode na ziekte of operatie; Asthenia, uitputting; anemie; spierzwakte; flauwvallen
ü Aarsmaden, ingewandsparasieten
Contra-indicaties :
v Niet geven aan personen met een verhoogde maagsapafscheiding zoals bij maagzweer, duodenumzweer, maagwandontsteking, oesophagale reflux
v Niet geven bij diverticulose, diverticulitis, colitis ulcerosa
v Te vermijden bij hoge bloeddruk (gentiaan verbeterd de abdominale bloedcirculatie en kan een lichte bloeddrukstijging geven)
v Niet geven aan zwangere en zogende vrouwen
Gebruikte delen :
Vooral de wortel wordt gebruikt, ook worden wel de bladeren gebruikt omdat deze ook bitterstoffen bevatten. De wortel kan de omvang van een gemiddelde arm bereiken. Meestal wordt de plant gekweekt voor de wortel, maar men kan de wortel ook in het wild rooien. Aan het rooien zijn strikte reglementen verbonden doordat het een beschermde soort is. De wortel van de plant mag pas gerooid worden als de plant minstens vijf jaar oud is. Het rooien gebeurt in het najaar, waarna men de verse wortel kunstmatig droogt. Vroeger gooide men de vers geoogste wortel op een hoop om hem vervolgens te laten gisten, hierdoor kreeg de wortel een mooie roodbruine kleur en een krachtig aroma. Helaas ging hierdoor de geneeskrachtige stoffen grotendeels verloren. De bladeren van de gele gentiaan kan onbeperkt geplukt worden, mits men niet alles van één plant plukt, en wordt vooral tot thee verwerkt. Het gebruik van het blad is echter minder bekend en wordt niet vaak toegepast.
De geur van de wortel heeft iets weg van gedroogde vijgen en bevat een kleine hoeveelheid etherische olie. De smaak is natuurlijk bitter, maar de eerste smaakseconde heeft juist iets verraderlijks zoet, wordt dan intens bitter wat nog erger wordt als je een slok water drinkt om de smaak door te spoelen.
Toepassingen :
ü Thee: drie keer per dag 1 kopje thee voor de maaltijd.
ü Tinctuur: 20 druppels gentiaantinctuur 15 minuten voor iedere maaltijd met water innemen.
ü Kruidenbitter: 2 tot 4 maal daags een likeurglaasje voorafgaand aan de maaltijd.
Uiteindelijk zal de dagdosering in elke voor neerkomen op 2 tot 4 gram van de gentiaanwortel, 1 gram per inname.
Bronnen :
Meelie Uyldert; De taal der Kruiden
Dr. Geert Verhelst; Groot handboek geneeskrachtige planten
www.natuurlijkerwijs.com